Πλαίσιο κινηματογράφου

1- Δηλώστε τον σκοπό της ανάλυσης

Μπορούμε να ξεκινήσουμε το έργο με μια απλή ερώτηση σχετικά με την ερμηνεία. Η ταινία δεν έχει λόγια και τα ζώα δεν απεικονίζονται πολύ εκφραστικά. Πώς καταλαβαίνουμε λοιπόν τις λεπτομέρειες της δράσης, τις προθέσεις των χαρακτήρων; Και πώς εξελίσσεται το συναίσθημα του θεατή; Θα εστιάσουμε λοιπόν στα εργαλεία που θα επιτρέψουν αφενός την κατανόηση των καταστάσεων της αφήγησης και αφετέρου τη δημιουργία συναισθήματος. Καθώς προσπαθούμε να επικεντρωθούμε στις εικόνες, μπορούμε να ξεκινήσουμε με μια νέα προβολή χωρίς ήχο, έχοντας αυτές τις ιδέες στο μυαλό.

2- Παρουσιάστε το λεξιλόγιο του κινηματογράφου

Πριν ξεκινήσετε τη μελέτη της ίδιας της ταινίας, είναι χρήσιμο να εισαγάγουμε τις συνήθεις έννοιες που χρησιμοποιούνται για την περιγραφή των εικόνων. Θα ορίσουμε ως εξής:

• Το κάδρο, ως cut-out (επιλογή) σε αυτό που θέλουμε να δείξουμε, καθώς και το εξωτερικό του κάδρου, αυτό που προτείνεται αλλά δεν φαίνεται στο κάδρο. Μπορούμε να κάνουμε αναλογίες με τη ζωγραφική, τη φωτογραφία, το σχέδιο.
• Το πλάνο ως χρονική ενότητα της ταινίας και ως «κάδρο που διαρκεί για μια ορισμένη διάρκεια» (δεν χρειάζεται να αναφερθούμε σε ζητήματα σύνδεσης και μοντάζ)
• Οι διαφορετικές κλίμακες λήψης (γενικό πλάνο, μακρινό πλάνο, μεσαίο πλάνο, αμερικάνικο πλάνο, κοντινό, κοντινό, πολύ κοντινό), κάθε κλίμακα αντιστοιχεί σε μια συγκεκριμένη σχέση μεταξύ του σκηνικού και των χαρακτήρων, η οποία παίζει ρόλο στην κατανόηση και την εκφραστικότητα αυτού που παρουσιάζεται.
• Θέσεις και κινήσεις της κάμερας (ταξίδι, πανοραμική λήψη, ζουμ, υψηλή/χαμηλή γωνία) ως μέσο διατήρησης ή εξέλιξης ενός συγκεκριμένου κάδρου, εισαγωγής μιας συγκεκριμένης αίσθησης.
• Πιθανώς ορισμένες φιγούρες μοντάζ που χρησιμοποιούνται στην ταινία: πλάνο/αντίστροφη λήψη (εναλλαγή δύο όψεων από αντίθετες κατευθύνσεις που επιτρέπει τη σύγκριση δύο όψεων) και διαλύονται (χρησιμοποιείται κυρίως εδώ ως έλλειψη).

3-Χρησιμοποιήστε τα εργαλεία σε επιλεγμένες σεκάνς της ταινίας

Η άσκηση συνίσταται στο να ζητήσουμε από τα παιδιά να ταιριάξουν τις εικόνες από την ταινία και τα στοιχεία που εισήχθησαν προηγουμένως, για ορισμένες επιλεγμένες ακολουθίες. Κάθε ακολουθία αποτελείται από έναν ορισμένο αριθμό λήψεων που πρέπει να περιγραφούν με την επαναχρησιμοποίηση του λεξιλογίου που καλύπτεται.

Μπορεί να τους ζητηθεί να εργαστούν σε μικρές ομάδες των 2 ή 3 σε προκαθορισμένα φύλλα ερωτηματολογίου με φωτογράμματα που απεικονίζουν τα διαφορετικά σχέδια ή να συμμετάσχουν συλλογικά στο «κόψιμο» των σχεδίων, συζητώντας τις προβαλλόμενες εικόνες. Σε αυτή τη δεύτερη περίπτωση, μπορούν οι ίδιοι να αναπαραστήσουν το σχέδιο στο σχέδιο (σε κενά ερωτηματολόγια) για να μεταφράσουν την κλίμακα του σχεδίου.

Όταν το λεξιλόγιο δεν μπορεί να εφαρμοστεί ακριβώς ή όταν διστάζουν, τα παιδιά καλούνται να σημειώσουν αυτόν τον δισταγμό και το πρόβλημα που προκύπτει εκεί.

Οι προτεινόμενες ακολουθίες είναι:

• Η σειρά εισαγωγής του χαρακτήρα (0'00'' - 0'35'' - 6 λήψεις)
• Η περιπλάνηση στη ζούγκλα και η εμφάνιση του λεμούριου (1’40’’ – 2’25 – 12 βολές).
• Το ξύπνημα και το ταξίδι (4’03”-4’49 – 5 βολές).
• Η αποτυχημένη επανασύνδεση (5’16-5’37 – 4 βολές).
• Η επίθεση του κροκόδειλου (5’34-6’38” – 20 βολές).
• Η πτήση προς τα εμπρός μέχρι να πέσει ο γκρεμός (6’39-7’04 – 12 βολές).

4- Συζήτηση για τη σκηνοθεσία των ακολουθιών

Από τα προηγούμενα φύλλα, τα παιδιά θα συγκρίνουν τις επιλογές τους και θα συζητήσουν ερωτήσεις σκηνικής, δηλαδή την επιλογή μιας συγκεκριμένης τεχνικής από άποψη κατανόησης και εκφραστικότητας: πώς βοηθά αυτό στην καλύτερη κατανόηση του τι συμβαίνει; τι συναίσθημα προκαλεί αυτό; Αυτό το στάδιο πραγματοποιείται με τη μορφή συλλογικής συζήτησης, με επικεφαλής τον δάσκαλο.

Σε αυτό το σημείο, ίσως είναι χρήσιμο να θυμόμαστε ότι το λεξιλόγιο που παρουσιάστηκε αρχικά σχεδιάστηκε για να περιγράψει τον κινηματογράφο: ανθρώπινοι χαρακτήρες, γυρισμένοι με πραγματική κάμερα. Υπάρχει λοιπόν a priori μια κάποια ανεπάρκεια σε αυτήν την ταινία, ένα καρτούν που παρουσιάζει ζώα. Συγκεκριμένα, οι κλίμακες κοντινής λήψης γίνονται για να αναδεικνύουν τα συναισθήματα στο πρόσωπο, κάτι που βρίσκει ένα όριο στην περίπτωσή μας. Αυτή είναι μια ευκαιρία να δείξουμε ότι οι μορφές και οι τεχνικές ενός μέσου όπως ο κινηματογράφος παράγουν κώδικες που καθοδηγούν την ερμηνεία, κώδικες που αξιοποιούνται ευρέως εδώ.

Για να συζητήσουμε την εκφραστικότητα των σκηνών, τον τρόπο με τον οποίο τα συναισθήματα προτείνονται στους χαρακτήρες και στον θεατή, μεταδίδονται ή αντιδρούν σε αυτά, μπορούμε να εισαγάγουμε ένα επιπλέον εργαλείο. Θα μπορούσαμε να αναρωτηθούμε ποια είναι η εστιακή θέση σε κάθε επίπεδο. Ποιανού το βλέμμα είναι η εικόνα; Για να απλοποιήσουμε, μπορούμε να διακρίνουμε δύο περιπτώσεις: η εικόνα μπορεί έτσι να πλαισιωθεί σαν να την έβλεπε ένας μάρτυρας εκτός της ιστορίας («εξωτερική» εστίαση), ή αντίθετα από έναν από τους χαρακτήρες («υποκειμενική» εστίαση). Αυτό θα βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα τα πλάνα όπου ο φόβος υποδηλώνεται από καρέ που είναι σαν να τα βλέπει ένας χαρακτήρας έξω από το κάδρο τον οποίο δεν έχουμε ακόμη συναντήσει να κατασκοπεύει το μωρό ελέφαντα. Πρόκειται για την κατασκευή μιας ασυμμετρίας βλέμματος, όπου ο θεατής μειονεκτεί, όπως και ο χαρακτήρας. Κάποιος κοιτάζει τον χαρακτήρα, πρόκειται να αλληλεπιδράσει μαζί του, αλλά δεν ξέρουμε ακόμα ποιος είναι.

5- Εδραίωση επιτευγμάτων και επέκταση

Τέλος, τα παιδιά καλούνται να διαλέξουν μία από τις ακολουθίες που μελετήθηκαν και να αντλήσουν από τη μνήμη τους παραδείγματα σκηνών των οποίων το σκηνικό μοιάζει με αυτά. Τα παραδείγματα που αναφέρονται μπορεί να προέρχονται από τον κινηματογράφο (ταινία, κινούμενα σχέδια), την τηλεόραση (μουσικό βίντεο, διαφήμιση), τα κόμικς ή ακόμα και τη λογοτεχνία. Αυτή η εργασία μπορεί να τους δοθεί να κάνουν στο σπίτι, για παράδειγμα, για μια εβδομάδα. Θα πρέπει να δώσουν την ακριβή αναφορά της πηγής και να περιγράψουν την εν λόγω σκηνή, καθώς και τους λόγους για τους οποίους αντιλήφθηκαν την αναλογία στη σκηνή. Καθώς μπορεί να είναι πολύπλοκο να είναι σε θέση να δείξουν φυσικά τη σειρά, θα πρέπει να την περιγράψουν με ακρίβεια γραπτώς, επαναχρησιμοποιώντας έτσι το λεξιλόγιο που εισάγεται.